$1*/ mo hosting! Get going with us!
Społeczeństwo - POLSKA УКРАЇНА

Władza sądownicza

Sądy w Polsce, na czele z Sądem Najwyższym i niezależnymi Trybunałem Stanu i Trybunałem Konstytucyjnym, zapewniają niezależność władzy sądowniczej.

Sąd Najwyższy:

nadzoruje zgodność z prawem oraz jednolitość orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych
podejmuje uchwały rozstrzygające zagadnienia prawne
rozpoznaje protesty wyborcze oraz stwierdza ważność wyborów do Sejmu i Senatu oraz wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a także ważność referendum ogólnokrajowego i referendum konstytucyjnego
rozpoznaje protesty wyborcze w wyborach do Parlamentu Europejskiego
opiniuje projekty ustaw i innych aktów normatywnych na podstawie których orzekają i funkcjonują sądy, a także innych ustaw w zakresie, w którym uzna to za celowe
rozstrzyga inne sprawy określone w ustawach
Sąd Najwyższy jest sądem kasacyjnym. Rozpoznaje przede wszystkim kasacje i skargi kasacyjne od orzeczeń II instancji kończących postępowanie w sprawie (z wyłączeniem niektórych rodzajów spraw). Poprzez wielokrotne rozpoznawanie stanów faktycznych w sprawach dokonuje wykładni prawa.

Sędziowie Sądu Najwyższego są mianowani przez Prezydenta RP na podstawie wniosku Krajowej Rady Sądownictwa. Prezydent wybiera także Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego. Kadencja Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego trwa sześć lat, choć może on zostać odwołany przez Sejm na wniosek Prezydenta RP.

Trybunał Konstytucyjny

Trybunał Konstytucyjny jest organem ustaniowionym do rozstrzygania w sprawach konstytucyjności działań instytucji państwowych. Jego głównym zadaniem jest nadzór nad zgodnością praw stanowionych z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach zgodności z Konstytucją traktatów międzynarodowych i ich ratyfikacji, w sporach kompetencyjnych głównych organów konstytucyjnych i celów oraz działalności partii politycznych. Rozstrzyga także zasadność skarg konstytucyjnych.

Trybunał Konstytucyjny składa się z 15, wybieranych na okres 9 lat, całkowicie niezależnych sędziów. Stanowi on jedną z formalnych gwarancji istnienia państwa prawa.

Trybunał Stanu

Jest to organ sądowy, który rozstrzyga w sprawach konstytucyjnej odpowiedzialności osób sprawujących najwyższe funkcje państwowe. Bada sprawy dotyczące łamania Konstytucji i praw oraz przestępstw popełnianych przez Prezydenta RP, członków rządu, prezesa Najwyższej Izby Kontroli, prezesa Narodowego Banku Polskiego, szefów centralnych organów administracji i wyższych urzędników państwowych.

Trybunał Stanu ma prawo usunąć osobę ze stanowiska publicznego, zakazać ubiegania się o wyższe stanowiska państwowe, pozbawić prawa do głosowania i kandydowania w wyborach, odebrać medale, dystynkcje i tytuły honorowe, a w sprawach karnych nakładać kary przewidziane przez kodeks karny.

Skład Trybunału Stanu jest ustalany na pierwszym posiedzeniu Sejmu i kończy się wraz z jego kadencją. Jego szefem jest Prezes Sądu Najwyższego. Jego dwóch zastępców i 16 członków jest wybieranych spoza posłów na Sejm. Członkowie Trybunału Stanu muszą mieć polskie obywatelstwo, nie mogą być karani ani pozbawieni praw publicznych, ani też zatrudnieni w administracji państwowej.

Build a better website in less than an hour. Start for free at us.

Władza ustawodawcza

W Polsce władzę ustawodawczą stanowi dwuizbowy parlament składający się z izby niższej – Sejmu i izby wyższej – Senatu. W bezpośrednich, powszechnych i tajnych wyborach, obywatele Polski wybierają 460 posłów do Sejmu i 100 senatorów do Senatu. Zarówno posłowie, jak i senatorowie wybierani są na 4-letnią kadencję.

Posłem może zostać każdy polski obywatel, który cieszy się pełnią praw publicznych i w dniu przeprowadzania wyborów parlamentarnych ma ukończone 21 lat. Aby zostać senatorem trzeba ukończyć 30 lat.

Posłowie reprezentują okręgi wyborcze, w których uzyskali mandaty poselskie. Granice okręgów wyborczych pokrywają się na ogół z granicami powiatu lub kilku powiatów. W przypadku dużych aglomeracji miejskich okręgi wyborcze obejmują mniejsze niż powiat jednostki administracyjne (gminy, dzielnice).

Podczas głosowania w parlamencie ani posłowie, ani senatorowie nie są związani jakimikolwiek instrukcjami swoich wyborców, lecz mają konstytucyjny obowiązek kierować się dobrem całej Rzeczpospolitej.

Polski system polityczny oparty jest na systemie partyjnym. Dlatego też zarówno w wyborach parlamentarnych, jak i samorządowych (a także prezydenckich) większe szanse mają ci kandydaci, których popiera licząca się partia polityczna. Posłowie z tego samego ugrupowania politycznego tworzą w Sejmie i Senacie swoje kluby parlamentarne. To właśnie w klubach parlamentarnych powstają na ogół projekty ustaw i nowelizacji, gdyż tylko duże grupy posłów są w stanie wprowadzić nowe rozwiązania legislacyjne pod obrady Sejmu.

Posłowie biorą udział w posiedzeniach Sejmu, mają prawo do zadawania pytań i interpelacji poselskich członkom Rady Ministrów. Parlamentarzyści obradują w licznych komisjach (stałych lub specjalnych), powołanych do rozpatrywania różnego rodzaju spraw z zakresu administrowania państwem i życia publicznego. W Sejmie – w komisjach sejmowych, w Senacie – w komisjach senackich.

W Sejmie RP funkcjonują następujące stałe komisje:

Komisja Administracji i Spraw Wewnętrznych (ASW)
Komisja do Spraw Kontroli Państwowej (KOP)
Komisja do Spraw Służb Specjalnych (KSS)
Komisja Edukacji, Nauki i Młodzieży (ENM)
Komisja Etyki Poselskiej (EPS)
Komisja do Spraw Unii Europejskiej (SUE)
Komisja Finansów Publicznych (FPB)
Komisja Gospodarki (GOS)
Komisja Infrastruktury (INF)
Komisja Kultury Fizycznej i Sportu (KFS)
Komisja Kultury i Środków Przekazu (KSP)
Komisja Łączności z Polakami za Granicą (LPG)
Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych (MNE)
Komisja Obrony Narodowej (OBN)
Komisja Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (OSZ)
Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej (ODK)
Komisja Polityki Społecznej i Rodziny (PSR)
Komisja Regulaminowa i Spraw Poselskich (RSP)
Komisja Rolnictwa i Rozwoju Wsi (RRW)
Komisja Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej (STR)
Komisja Skarbu Państwa (SUP)
Komisja Spraw Zagranicznych (SZA)
Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka (SPC)
Komisja Ustawodawcza (UST)
Komisja Zdrowia (ZDR)

W komisjach dyskutuje się też projekty nowych rozstrzygnięć legislacyjnych (głosowanie nad projektem ustaw w komisjach sejmowych to niezbędny etap procesu legislacyjnego, którego ukoronowaniem jest uchwalenie nowego prawa, obowiązującego wszystkich obywateli Rzeczpospolitej).

W Sejmie i Senacie obecnej kadencji, wybranym na lata 2011-2015 funkcjonują następujące kluby parlamentarne i poselskie:

klub Parlamentarny Platforma Obywatelska (PO)
klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość (PiS)
klub Poselski Sojusz Lewicy Demokratycznej (SLD)
klub Parlamentarny Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL)
klub Poselski Ruch Palikota (RPP)
klub Parlamentarny Solidarna Polska (SP)
Prace parlamentu koordynują następujące organy:

Marszałkowie Sejmu i Senatu
Prezydium Sejmu i Senatu (Marszałkowie i Wicemarszałkowie)
Konwent Seniorów (Marszałkowie, Wicemarszałkowie i przewodniczący klubów parlamentarnych)
komisje sejmowe i senackie.

Build a better website in less than an hour. Start for free at us.

Konstytucja

Konstytucja RP jest najważniejszym polskim aktem prawnym i podstawą ustroju państwa polskiego. Gwarantuje prawa i wolności obywatelskie, określa wzajemne stosunki między władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, decyduje o kształcie i sposobie powoływania najważniejszych instytucji państwowych takich, jak Sejm, Senat, Prezydent i Rada Ministrów, ma bezpośredni wpływ na kształt systemu sądownictwa, samorządu terytorialnego i organów kontroli państwowej. Reguluje sprawy związane z organizacją administracji rządowej, finansami publicznymi i sytuacjami wyjątkowymi (stanami nadzwyczajnymi).

Polska jest prekursorem konstytucjonalizmu europejskiego. W 1791 roku Sejm Rzeczpospolitej Obojga Narodów uchwalił pierwszą na Starym Kontynencie ustawę zasadniczą, nazwaną później Konstytucją 3 Maja.

Obecna Konstytucja RP, uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe (czyli Sejm i Senat obradujące na wspólnym posiedzeniu) w dniu 2 kwietnia 1997, została przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym 25 maja tego roku. Podpisana przez Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego 16 lipca 1997 roku, weszła w życie 17 października 1997 r. i tego dnia zaczęła obowiązywać.

Wcześniej obowiązywała tzw. Mała Konstytucja, która zmieniła najistotniejsze zapisy stalinowskiej ustawy zasadniczej z 1952 r. i umożliwiła legalne funkcjonowanie państwa polskiego w latach 1990 – 97.

* * *

Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej gwarantuje poszanowanie wszystkich praw obywatelskich, uważanych za standard demokratycznego państwa prawa – wolności i praw osobistych, politycznych, ekonomicznych, socjalnych i kulturalnych.

Konstytucja zapewnia wszystkim polskim obywatelom równość wobec prawa (bez względu na płeć, rasę, wyznanie, zawód, pochodzenie i wykształcenie), wolność i nietykalność osobistą, nienaruszalność miru domowego, wolność sumienia i wyznania, prawo do sprawiedliwego sądu (z zasadą domniemania niewinności) i prawną ochronę życia.

Konstytucja gwarantuje też: wolność i ochronę tajemnicy komunikowania się, wolność wyrażania swoich poglądów, wolność słowa, wolność zrzeszania się i organizowania pokojowych zgromadzeń, uczestniczenia w służbie publicznej, wybierania władz Rzeczpospolitej i pełną informację o działalności organów władzy publicznej.

Konstytucja chroni również prawo do własności i prawo do dziedziczenia, wolność wyboru i wykonywania zawodu, prawo do bezpiecznych warunków pracy, gwarantuje minimalne wynagrodzenie, ochronę zdrowia i zabezpieczenie świadczeń społecznych oraz prawo do nauki (nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa). Ustawa zasadnicza zapewnia też wolność twórczości artystycznej, badań naukowych, wolność nauczania i korzystania z dóbr kultury.

Szczególną ochroną Konstytucja RP obejmuje dobro rodziny i prawa dziecka.

Polska ustawa zasadnicza nakłada na polskich obywateli obowiązki wobec państwa. Podstawowym obowiązkiem jest wierność Rzeczpospolitej i troska o dobro wspólne.

Do czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji powołane są wszystkie organy państwa, ale szczególną rolę odgrywa specjalny sąd powołany do badania zgodności prawa z ustawą zasadniczą – Trybunał Konstytucyjny. Każdemu obywatelowi przysługuje prawo do wnoszenia skargi przed Trybunał Konstytucyjny o naruszenie Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

Build a better website in less than an hour. Start for free at us.

Ochrona praw człowieka w Polsce

Demokratyzacja życia politycznego i społecznego, będąca konsekwencją przełomu roku 1989, pozwoliła Polsce na pełną akceptację międzynarodowych regulacji w dziedzinie ochrony praw człowieka. Efektem tych zmian było ratyfikowanie wielu umów oraz przyjęcie międzynarodowych procedur kontrolnych.

Działania te – poprzez uwiarygodnienie polskiego systemu demokracji, praworządności i praw człowieka – stanowiły ważny krok na drodze do Rady Europy, Paktu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej.

Polska współtwórcą Aktu Końcowego KBWE

Idea zwołania Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (od 1995 roku: Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie) narodziła się w latach 60., jako próba przezwyciężenia i osłabienia rywalizacji polityczno-wojskowej między państwami Układu Warszawskiego i NATO. Polska była wśród inicjatorów tego spotkania – na forum Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych, 14 grudnia 1964 roku, minister spraw zagranicznych Adam Rapacki przedstawił propozycję zwołania konferencji ogólnoeuropejskiej w sprawie bezpieczeństwa i współpracy. Podpisany w sierpniu 1975 roku Akt Końcowy KBWE wyznaczał ramy pokojowej współpracy państw “od Vancouver po Władywostok”. Zaangażowanie w realizację postanowień Aktu oraz aktywna działalność na forum OBWE stały się jednymi z filarów polskiej polityki zagranicznej.

Początki działalności organizacji obywatelskich

Przyjęcie Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie przyczyniło się do powstawania w ówczesnych państwach socjalistycznych organizacji i ruchów obywatelskich, stawiających sobie za cel działania, obronę praw człowieka. Jednym z nich był Komitet Obrony Robotników (KOR), powstały w reakcji na represje władz państwowych wobec uczestników protestu robotniczego w czerwcu 1976 roku. Głównym zadaniem KOR było finansowe i prawne wspieranie prześladowanych robotników. Po ich uwolnieniu, w 1977 roku KOR przekształcił się w Komitet Samoobrony Społecznej “KOR”. Kolejnym ugrupowaniem opozycyjnym był Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO), działający w latach 1977-1981. Ruch widział możliwość realizacji stawianych sobie celów poprzez zmiany ustrojowe, zmierzające do budowy państwa obywatelskiego oraz uniezależnienie Polski od wpływów ZSRR.

Spośród powstałych wówczas organizacji do chwili obecnej działa Komitet Helsiński w Polsce, który od momentu powołania w 1982 roku kontroluje przestrzeganie praw człowieka i podstawowych wolności, gwarantowanych w przyjętych przez Polskę umowach międzynarodowych oraz dokumentach KBWE/OBWE. Komitet jest członkiem Międzynarodowej Helsińskiej Federacji Praw Człowieka z siedzibą w Wiedniu.

Pogarszająca się pod koniec lat 70. sytuacja polityczna i ekonomiczna kraju doprowadziła m.in. do utworzenia przez opozycyjnych działaczy Wolnych Związków Zawodowych. W rezultacie kierowanego przez związki strajku w Stoczni Gdańskiej w 1980 roku, za zgodą władz, utworzono Niezależny Samorządny Związek Zawodowy “Solidarność”. Bardzo szybko “Solidarność” stała się masowym ruchem, liczącym 10 milionów członków. Wprowadzenie w Polsce stanu wojennego w grudniu 1981 roku zahamowało oficjalną aktywność organizacji obywatelskich i pracowniczych, zmuszając je do prowadzenia w podziemiu działalności na rzecz praw człowieka. Wyrazem uznania społeczności międzynarodowej dla poczynań opozycji demokratycznej w Polsce było przyznanie w 1983 roku Pokojowej Nagrody Nobla przywódcy “Solidarności” i późniejszemu prezydentowi Rzeczypospolitej – Lechowi Wałęsie.

Konstytucja RP – fundament wolności oraz praw człowieka i obywatela

Demokratyczna Polska zapewnia swoim obywatelom poszanowanie praw człowieka oraz praw obywatelskich. Gwarancje takie zawarte są w aktach prawnych, spośród których największe znaczenie ma Konstytucja RP, uchwalona w 1997 roku. Zgodnie z nią, “przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych” (artykuł 30.). Konstytucja RP zapewnia także obywatelom należącym do mniejszości narodowych i etnicznych “wolność zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury” (artykuł 35.).

Organy państwa czuwające nad przestrzeganiem praw człowieka

W Polsce konsekwentnie podejmowane są działania, zmierzające do budowania społeczeństwa obywatelskiego. Jednymi z najważniejszych jego elementów jest zgodne z prawem działanie władz oraz funkcjonowanie instytucji, gwarantujących przestrzeganie praw człowieka i obywatela.

Rzecznik Praw Obywatelskich to konstytucyjny organ czuwający nad ochroną praw i wolności zagwarantowanych w Konstytucji i innych aktach normatywnych. Rzecznik Praw Obywatelskich posiada szerokie kompetencje i dysponuje różnymi środkami działania. Dają mu one możliwość skutecznego występowania w interesie każdego obywatela, którego prawa zostaną w jakikolwiek sposób naruszone.

Polski Parlament wyczulony jest na kwestie ochrony praw człowieka. Dowodzą tego podejmowane przez niego działania. Do kompetencji Sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka należą sprawy przestrzegania prawa i praworządności oraz praw człowieka. Przez Sejm, za zgodą Senatu, powoływany jest Trybunał Konstytucyjny, czuwający nad tworzonym w Polsce prawem, dba także o zgodność ustaw i przepisów z międzynarodowymi umowami, ratyfikowanymi przez państwo polskie. Jest także organem, do którego każdy – “czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone”, jak głosi artykuł 79 Konstytucji RP – ma prawo wnieść tzw. skargę konstytucyjną. Gwarantem poszanowania praw ludzkich i obywatelskich są także niezależne i niezawisłe sądy.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka w Polsce

Rok 1989 był przełomowym dla wszystkich organizacji pozarządowych. Powstała wówczas m.in. polska struktura Amnesty International, będąca częścią światowego ruchu działającego w oparciu o idee Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. W tym samym roku rozpoczęła także działalność Helsińska Fundacja Praw Człowieka w Polsce, niezależny instytut edukacyjno-badawczy. Obecnie Helsińska Fundacja Praw Człowieka jest w Europie jedną z najbardziej doświadczonych i profesjonalnie działających organizacji pozarządowych zajmujących się prawami człowieka.

Build a better website in less than an hour. Start for free at us.